Świetlówki: czy to są odpady fluorescencyjne?

Wiem, było już kiedyś o odpadach lamp fluorescencyjnych. O  recyklingu świetlówek i odzysku rtęci. Jednak postanowiłem zająć się tym tematem nieco szerzej. Nie ograniczać się tylko i wyłącznie do jednej technologii. 

Świetlówki – dlaczego znowu o odpadach lamp?

Właśnie, dlaczego? Postaram się pokazać  temat szerzej i tym razem dużo dokładniej. Zwłaszcza, że temat jest w pewnym sensie niszowy. Przekonałem się o tym w trakcie pisania mojej pracy inżynierskiej. O ile w kwestii odpadów komunalnych dużo materiałów, badań i analiz jest publikowanych to w przypadku świetlówek oraz ich zagospodarowania pojemność internetowej bibliografii kurczy się diametralnie.

Nie jest też tak, że o lampach fluorescencyjnych internet zupełnie milczy. Coś tam można znaleźć, jednak w większości są to materiały z serii tzw. „straszaków”, które przedstawiają problem świetlówek, zwłaszcza zawartej w nich rtęci, w taki sposób jakby zaraz miał się wydarzyć „rtęciowo-odpadowo-świetlówkowy” armagedon. Mimo wszystko, jeśli chcielibyśmy zrozumieć z czym zmaga się gospodarka odpadami zużytych lamp fluorescencyjnych jest to w pewnym sensie dobry punkt wyjścia.

Odpady lamp fluorescencyjnych – wstęp do świetlówek

Skąd wzięły się świetlówki w strumieniu odpadów? Wszyscy pewnie słyszeliście o wycofywanych żarówkach. O tym, że grzeją bardziej niż świecą i o tym, że to może być przyczyną powiększającej się dziury ozonowej i wzrastającego efektu cieplarnianego. Są różne teorie na ten temat. Jedną z tych złowieszczych jest poniższy film – długi bo długi. Żeby kogoś wystraszyć solidnie trzeba straszyć długo. Jednak trochę racji w nim jest więc dla ambitnych zamieszczam i myślę, że to dobre wprowadzenie do dalszych części serii o świetlówkach. Z punktu widzenia gospodarki odpadami wygląda to tak, że w strumieniu ZSEE lampy fluorescencyjne wyparły świetlówki i pojawiają się już coraz częściej z przyczyn poza „odpadowych”. W niedługim czasie ilość świetlówek w strumieniu jeszcze bardziej się zwiększy a to za sprawą wypierania lamp fluorescencyjnych przez inne źródła światła – przede wszystkim przez tzw. LEDy. Problem właściwego zagospodarowania świetlówek oraz zawartej w nich rtęci w najbliższych latach będzie miał kluczowe znaczenie.

Oglądając film należy mieć na uwadze, że autor prawdopodobnie jest zwolennikiem innych źródeł światła (żarówek?) niż lampy fluorescencyjne. Jednak jeśli chodzi o informacje na temat zagrożeń związanych z rtęcią można obejrzeć :). Jednym słowem kolejna zielono-terro-propaganda. Niestety jeśli chodzi o informacje na temat świetlówek internet jest takimi rzeczami przepełniony.  W następnych odcinkach zajmiemy się już tylko konkretami – bez zbędnej ideologii. Potraktujcie więc film jako pewnego rodzaju wprowadzenie.

Jakie akty prawne dotyczą lamp fluorescencyjnych? Na filmie coś wspomina się o jakichś dyrektywach unijnych. Jednak nie podaje się dokładnie ich tytułu. Pewnie za długo by to zeszło i nie było by zbyt ciekawe dla reportażu.

Akty prawne dotyczące zużytych lamp fluorescencyjnych

Oj tutaj pewnie powieje nudą, ale jednak dla porządku należało by powiedzieć na jakich zasadach gospodarka odpadami źródeł światła zawierających rtęć funkcjonuje. Z ciekawszych rzeczy, o których mowa w żarówkowych ściemniaczach to Dyrektywy RoHS – nakazująca producentom zmniejszanie ilości używanych do produkcji szkodliwych substancji.

Prawo Unijne o świetlówkach :

Dyrektywa Rady 91/689/EEC z dnia 12.12.1991 w sprawie odpadów niebezpiecznych
Dyrektywa 2002/95/EC przekształcona w dyrektywę 2011/65/UE z 27.01.2011 (RoHS)
Dyrektywa 2002/96/WE przekształcona w 2012/19/UE z 4.07.2012 w sprawie zużytego sprzętu elektronicznego i elektrycznego (WEEE)
Dyrektywa 2008/98/WE z dnia 19.11.2008 w sprawie odpadów
Konwencja Bazylejska z 22.04.1989 r. ratyfikowana przez 170 państw w tym Polskę

Polskie prawo o świetlówkach :

Ustawa o odpadach z dnia 14.12.2012
Ustawa o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym z dnia 21.11.2008
Rozporządzenie Ministra Środowiska z 31.12.2010 w sprawie rocznych minimalnych poziomów zbierania zużytego sprzętu
Nowelizacja Ustawy o zachowaniu porządku i czystości w gminach z dnia 1.07.2012
Krajowy Plan Gospodarki Odpadami na rok 2014

Ok, akty prawne, daty i numerki to dobre dla bardzo skrupulatnych. Jak to się dzieje, że lampa fluorescencyjna w ogóle świeci i co się z tym wiąże?

Dlaczego lampy fluorescencyjne święcą?

Już wspomniano o tym trochę w filmie. Jednak dla tych z Was, którzy nie dotrwali do końca lub po prostu nie bawi kogoś oglądanie brudu i biedy hinduskich społeczności przetwarzających odpady. Takie obrazki zresztą, często wykorzystywane są tylko i wyłącznie po to by uargumentować emocjonalnie przekaz. Stąd mówiłem o straszącym aspekcie filmu. Ok, dla osób chcących mieć niezależny pogląd na temat świetlówek – poniżej kilka schematów i dużo krótszy film objaśniający zasadę świecenia. Należy zdać sobie również sprawę z tego, że tym i jakość komponentów zależy w dużej mierze od producenta i przeznaczenia świetlówek. Wiąże się to z różnymi składami chemicznymi luminoforów czy zawartości rtęci.

Podstawowymi elementami składającymi się na pracę lampy fluorescencyjnej są elektrody wykonane z drutu wolframowego w postaci tzw. dwuskrętki. Elektrody te są pokryte emiterem tlenkowym, który poprzez obniżenie pracy wyjścia elektronów ułatwia w dużym stopniu zapłon. Podczas pracy lamp fluorescencyjnych emiter zostaje odparowany z elektrody. Świetlówki zawierają rtęć dozowaną w postaci metalicznej, która jest jednym z istotniejszych elementów budowy świetlówki. Rtęć odparowuje pod wpływem zwiększonej temperatury tzn. około 45 stopni Celsjusza opary rtęci osiągają ciśnienie około 0,6 – 1,0 Pa. Między innymi dlatego zużyty sprzęt elektroniczny zawierający rtęć należy do grupy odpadów wymagających odpowiedniego zagospodarowania. Zgodnie z odpowiednimi rozporządzeniami i dyrektywami, regulującymi stosowane ilości rtęci w świetlówkach, jej zawartość znacznie maleje z roku na rok. Zmiany pokazane są na wykresie:

Jeżeli chodzi o zawartości poszczególnych świetlówek to poniżej specjalnie dla Was schematy lamp liniowych i kompaktowych:

Dokładna charakterystyka świetlówek znajduje się w materiałach Politechniki Poznańskiej.
W następnych odcinak zajmiemy się poszczególnymi technologiami unieszkodliwiania odpadów lamp fluorescencyjnych.

Pozdrawiam.
Tomasz Araszkiewicz
odpadyblog.pl

  • Justyna

    Dziękuję. czekam na kolejne części ;)

    • OdpadyBlog.pl

      Zapraszam zatem w poniedziałek – czyli już jutro:)